1-уми декабр — Рӯзи ҷаҳонии мубориза бо Вируси норасоии масунияти одам (ВНМО — ВИЧ/СПИД)
Вируси норасоии масунияти одам (ВНМО) вирусест, ки системаи иммунитети инсонро оҳиста-оҳиста заиф мекунад ва агар сари вақт муайян карда нашавад, метавонад ба оқибатҳои вазнин оварда расонад. Аз ҳама хатарнок он аст, ки вирус солҳо бе ҳеҷ гуна аломат пинҳон мемонад. Шахс метавонад худро солим ҳис кунад, вале организмаш аз дохил заиф мешавад. Дар натиҷа, ҳатто бемории оддии сармо метавонад бо оқибатҳои ҷиддӣ ва ҳар гуна инфексия вазнин гузарад. Механизмҳои паҳншавии ВНМО маълум ва маҳдуданд: он тавассути ҳаво, фишурдани даст ҳангоми салом, ба оғӯш гирифтан ё истифодаи умумии зарфҳои хӯрокхӯрӣ паҳн намешавад. Вирус танҳо тавассути хун, алоқаи ҷинсии бемуҳофизат ё аз модар ба кӯдак ҳангоми ҳомиладорӣ, дар ҷараёни таваллуд ё ширдиҳӣ мегузарад. Ин нишон медиҳад, ки пешгирии ВНМО имконпазир аст ва барои ин гигиена, эҳтиёткорӣ ва рафтори масъулиятнок зарур мебошад.
Дар ҷомеа доир ба ВНМО тасаввуроти зиёд ва нодуруст вуҷуд дорад. Баъзеҳо гумон мекунанд, ки вирус тавассути бо ҳам хӯрдани чой ё хӯрок мегузарад, дигарон бошанд, фикр мекунанд, ки истифодаи ҳаммом, ҳоҷатхона ё ҳавз низ хатарнок аст. Ҳақиқати илмӣ комилан дигар аст: вай танҳо бо роҳҳои дар боло зикршуда паҳн мешавад. Аз ин рӯ, ин бемориро метавон зери назорат қарор дод; барои ин бошад, бояд байни мардум маълумоти дуруст паҳн карда шавад ва чораҳои профилактикӣ ба тарзи ҳаёт ворид гарданд.
ВНМО бори аввал соли 1981 дар ИМА муайян шуда, дар муддати кӯтоҳ ба тамоми ҷаҳон паҳн гардид. Хусусан, дар солҳои 1980–1990, аз камбудии маълумот дар бораи вирус сабаби марги ҳазорон нафар шуд. Имрӯз Созмони ҷаҳонии тандурустӣ хабар медиҳад, ки дар ҷаҳон зиёда аз 38 миллион нафар шахсоне ҳастанд, ки бо ВНМО зиндагӣ мекунанд ва ҳар сол тақрибан 1,5 миллион ҳолати нави сироят ошкор мешавад. Дар давоми чил соли охир бар асари БПНМ зиёда аз 40 миллион нафар ҷони худро аз даст додаанд.
Мувофиқи маълумотҳои расмии охири соли 2023, дар саросари кишвари мо беш аз 53 ҳазор нафар шахсоне, ки бо ВНМО зиндагӣ мекунанд, ба рӯйхат гирифта шудаанд. Аксари онҳо ба гурӯҳи фаъоли аз синни 18 то 40‑солаи аҳолӣ мансуб мебошанд. Бо вуҷуди ин, тадбирҳои васеи давлатӣ натиҷа медиҳанд: барномаҳои махсуси мубориза бо ВНМО/БПНМ таҳия шудаанд ва терапияи муосири зиддиретровирусӣ (ART) дар саросари ҷумҳурӣ бепул таъмин карда мешавад. Ҳарчанд ин доруҳо вирусро пурра нест намекунанд, афзоиши онро маҳдуд мекунанд ва ба бемор имкон медиҳанд, ки ҳаёти муқаррарӣ дошта бошад.
ВНМО, ки аксар вақт бенишона мегузарад, аз ин рӯ, ҳар сол гузаронидани санҷиши профилактикӣ тавсия дода мешавад. Ҳоло ҳеҷ доруе, ки ВНМО-ро пурра табобат кунад, вуҷуд надорад, аммо роҳи табобатҳои муосир имкон медиҳанд, ки вирус пурра назорат карда шавад.
Огоҳӣ дар бораи ВНМО — яке аз қадамҳои муҳимтарини ҳифзи саломатии худ ва ҷомеа мебошад.
Маҳбуба ЯРМУХАМЕДОВА,
дотсенти кафедраи бемориҳои сироятии Донишгоҳи давлатии тиббии Самарқанд
