Ovozi.uz

Маданияти экологӣ — омили асосии ҳифзи табиат

Дар шаҳри Самарқанд зимни лоиҳаи иҷтимоии «Коррупсияи экологӣ дар Ӯзбекистон: нақши рӯзноманигорон ва блогерон дар фош кардан ва пешгирии коррупсия» семинар-­тренинг гузаронид шуд. Дар он оид ба маданияти экологӣ, муаммоҳои экология, роҳҳои пешгирӣ ва бартараф кардани онҳо маълумот дода шуд.

Аз ҷумла, таъкид гардид, ки ҳар рӯз миллионҳо мошинҳо ҳаворо ифлос мекунанд, ҷангалҳо бурида ва дарёҳо заҳролуд мешаванд. Ҳамаи ин барои ояндаи инсоният хавф дорад. Табиат тавассути офатҳои гуногун аз ин хатарҳо сокинони заминро огоҳ мекунад, аммо мо ин даъватҳоро то куҷо мешунавем?

Маҷмӯи газҳои гармхонаҳо (асосан оксиди карбон — СО₂), ки дар натиҷаи фаъолияти инсон ва ғайра ба атмосфера бароварда мешаванд, инчунин газҳое, ки аз мошинҳо ва корхонаҳо хориҷ мегарданд, дар атмосфера миқдори сӯзишвориро зиёд мекунанд. Ин боиси харобшавии қабати озон мегардад ва дараҷаи гармшавии ҷаҳониро зиёд мекунад. Дар натиҷа, пиряхҳо об шуда, боиси офатҳои табиӣ, аз қабили обхезӣ ё хушксолӣ мешаванд.

— Мувофиқи маълумотҳо, сабаби асосии тағйирёбии иқлим дар сайёраи мо газҳое мебошанд, ки радиатсияи дарозмавҷи аз сатҳи Замин хориҷшавандаро ба худ мегиранд ва дар атмосфера таъсири гармхона ба вуҷуд меоранд. Газҳои ин категорияро «Газҳои гармхона» меноманд. Моҳияти ин ҷараён чунин аст: як қисми радиатсияи аз Офтоб омада (30 дарсад) ба туфайли атмосфера ва ба воситаи абрҳо ба кайҳон бармегардад. 15 дарсади дигар бошад, дар қабатҳои атмосфера воқеъ ммешавад, энергияи боқимонда аз атмосфера гузашта, ба сатҳи Замин мерасад ва онро гарм мекунад. Замин дар навбати худ, ба воситаи атмосфера нурҳои инфрасурхро ба кайҳон бармегардонад, як қисми ин шуоъҳо ба ҷои он ки ба кайҳон раванд, онҳоро газҳои гармхона ҷаббида мегиранд ва дар ин замина атмосфера аз меъёр зиёд гарм мешавад, ки ба ташаккули қабати гармхона таъсир мерасонад, — навишта буд узви Сенати Олий Маҷлис Шавкат Шарипов дар мақолае, ки дар рӯзномаи «Зарафшон» интишор ёфтааст.

Роҳҳои зерин ҳамчун роҳи ҳалли ин муаммо баррасӣ карда шудаанд:
— электроавтомобилҳо;
— васеъ истифода бурдани энергияи барқароршаванда, аз ҷумла панелҳои офтобӣ, осиёбҳои бодӣ ва нерӯи барқи обӣ;
— ба ҷои халтаҳои полиэтиленӣ (дар давоми зиёда аз 500 сол мепӯсанд) аз маҳсулоти биологӣ, аз ҷумла халтаҳои коғазӣ (дар давоми 2–6 моҳ мепӯсанд) истифода бурда, аз зарфҳои шишагӣ (ҳеч гоҳ намепӯсанд) ва металлӣ (дар 100 сол мепӯсанд) танҳо дар мавридҳои зарурӣ истифода бурда шавад.

Аз ин рӯ, солҳои охир ба Ӯзбекистон автомобилҳои зиёди барқии истеҳсоли Хитой ворид мешаванд. Бо вуҷуди ин, аз сабаби талаботи зиёди моддӣ ба манбаъҳои барқароршавандаи энергия, онҳо ҳанӯз дар бисёр кишварҳо хеле маъмул нагардидаанд.

Дараҷаи баланди истеҳсол ва хеле зиёд шудани шумораи автомобилҳои маҳаллӣ боиси ифлосшавии ҳавои бисёр шаҳрҳои тараққиёбанда мегардад. Ин ба саломатии инсон таъсири манфии калон мерасонад. Аз ҷумла, боиси бемориҳои шадиди саратони шуш, бронхит ва астма мегардад.

Барои ҳалли ин масъала дар Амрикову кишварҳои Аврупо аз нақлиёти ҷамъиятӣ васеъ истифода мебаранд. Ин на танҳо сатҳи ифлосшавии ҳаворо аз газҳои ихроҷи мошинҳо коҳиш медиҳад, балки боиси коҳиши тамбашавӣ низ мегардад. Ҳамзамон дар Ҷопон автобуси ҷамъиятӣ ҷорӣ карда шуд, ки аз рӯи релсҳо 6‑поя ҳаракат мекунад. Он метавонад 600 нафарро қабул кунад ва дорои як қатор шароитҳо, аз ҷумла мағозаи хӯрокворӣ мебошад. Пойҳои он ба қадри кофӣ дарозанд, ки автобус­ро аз бандҳои трафики қад-қади релсҳо ба осонӣ берун кашанд.

Илова бар ин, бренди машҳури таомҳои зудпаз «McDonald’s» барои даст кашидан аз маҳсулоти пластикӣ, ки ба муҳити зист таъсири манфӣ мерасонанд, нусхаи коғазии найчаро барои нӯшокиҳо истифода мебарад. Бо вуҷуди ин, ширкат то ҳол истифодаи пакетҳои пластикиро идома медиҳад. Ин вазъият сахт танқид карда шуд.

Заминро партовҳо ва ҳашароти зараррасон ифлос мекунанд. Баъзе моддаҳои кимиёвӣ, махсусан пеститсидҳо ва нуриҳо дар ин кор кумак карда метавонанд. Илова бар ин, коркарди дубораи партовҳо (пластик, коғаз, металл ва шиша) низ хатари олудашавии хокро хеле коҳиш медиҳад.

Партовҳои пластикӣ, ки ба об партофта мешаванд, метавонанд ба ҳаёт ва саломатии ҳайвоноти баҳрӣ таъсири манфӣ расонанд: онҳо метавонанд партовҳоро истеъмол кунанд ва ғайра.

Хулоса, агар мо маданияти экологии худро такмил надиҳем ва барои ҳифзи табиат чораҳои амалии қатъӣ набинем, хатарҳои экологӣ боз ҳам афзоиш хоҳанд ёфт. Аз ин рӯ, ба ҳар яки мо тавсия ин аст, ки имрӯз маданияти экологии худро барои зиндагии сабзтари фардо боло бардорем.

Зиннура ИЛҲОМҶОНОВА